الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
7
تفسير مجمع البيان (فارسى)
برخى گفتهاند : پيامبر خدا وقتى قرآن ميخواند بين آيات مكث ميكرد و با اهل شرك سخن ميگفت و عقيده ايشان را ابطال ميكرد و هنگامى كه آيهء « أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى . . . » را خواند ، از راه انكار و ابطال به آنها فرمود : « تلك الغرانيق . . . » آيا به اين اشكال و صور زيبا ، اميد شفاعت هست ؟ يعنى آنچه شما مىگوييد ، پندارى غلط و باطل بيش نيست . گفتن اين جمله در نماز هم مانعى نداشت . زيرا در آن زمان هنوز از سخن گفتن در نماز نهى نشده بود . برخى گفتهاند : مقصود از غرانيق فرشتگان است . چنان كه در بعضى از احاديث هم آمده است . اما مشركين خيال كردند كه منظور خدايان ايشان است . برخى گفتهاند : جملهء « تلك الغرانيق . . . » از قرآن و در وصف فرشتگان بود . اما چون مشركين تصور كردند كه در بارهء خدايان ايشان است ، نسخ شد . بلخى گويد : ممكن است پيامبر . « تلك الغرانيق . . . » را از مشركين شنيده و بخاطر سپرده و در وقت قرائت قرآن شيطان جمله را بخاطرش آورده و خواسته باشد بر زبانش جارى كند . ولى خداوند او را حفظ كرد و آگاه ساخت و وسواس شيطان را نسخ كرد و آيات خود را احكام بخشيد تا پيامبر آنها را محكم و سالم از القاء شيطان قرائت فرمايد . ممكن است بهنگام قرائت قرآن ، شيطان جملهء « تلك الغرانيق . . . » را با صداى بلند خوانده باشد و مردم تصور كرده باشند كه خوانندهء آن پيامبر است و سجده كرده باشند . غرانيق جمع غرنوق ، يعنى نيكو و زيبا « شاب غرنوق » يعنى جوان زيبا و خوش اندام . ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آياتِهِ : آن گاه خداوند آيات و دلائل و اوامر خود را بدون سهو و غلط باقى ميگذارد . وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ : خداوند بهر چيزى داناست و هر چيزى را در جاى خود قرار ميدهد .